

Ŀ
::::v.2.11:::::: S  O W O  O  S U B S T A N C J A C H: :Copyright (C):::
::::07-94::::::: ::: P O S Z E R Z A J  C Y C H :::::: :IRRTUM BOY'94:::
:::::::::::::::: :::::::  W I A D O M O   :::::::::: :::::::::::::::::


"Close your eyes 
and forget your names 
step outside of you 
and let your mind go..." 

Taki "trip", jak proponuje nam Slayer nie jest w dzisiejszych czasach niczym
niezwykym. Faktem jest, e ludzie od najdawniejszych czasw wprowadzali si
w "odmienne stany wiadomoci", na og przy pomocy naturalnych rodkw odu-
rzajcych. Dziaanie dymu z konopii indyjskich znane byo na Bliskim Wscho-
dzie ju 2500 lat temu (o czym pisze Herodot), a Azteccy kapani ogldali
bogw przy pomocy grzybw z rodziny Psilocibae.Nawiasem mwic, Ameryka
Poudniowa bya krain sprzyjajc odkrywaniu nowych narkotykw ze wzgldu na
bogat rolinno i wielu szamanw zgino zapewne w imi nauki, prbujc
wszystkiego, co im w rce wpado.Ale wanie stamtd pochodz wspomniane grzy-
bki, liany ya-yoo (Banistera Caapi),wspominane przez Witkacego ([1]), oraz
pejotl (Lophophora Williamsi,ew. Anhalonium Lewinii).
Europejskim wynalazkiem bya tajemnicza "ma czarownic",w skad ktrej wcho-
dzia odgrywajca w redniowieczu wielk rol magiczn mandragora ("alraune").
Po wsmarowaniu sobie owej maci w delikatne bony luzowe, w okolicach miej-
sca, gdzie na og umieszcza si miot, czarownice istotnie odlatyway w
mgnieniu oka. Mandragora zawiera szereg alkaloidw o silnym dziaaniu np.atro-
pin czy skopolamin.
Tymczasem plemiona dalekiej Syberii, nie majc dostpu do najnowszych
osigni w tej dziedzinie, do wywoywania wizji stosoway muchomor czerwony,
ktry w przeciwiestwie do sromotnikowego nie jest tak trujcy,jak si to
syszy.
A teraz czas na manifest. Po co ten tekst? Nie jest to bynajmniej poradnik
dla znudzonych yciem.
Zauwamy, e w u progu trzeciego tysiclecia narkotyki peni zupenie inn
rol, ni kilkaset lat temu, kiedy to byy one tajemniczym oknem do raju,
zarezerwowan dla wybranych. Dzi pamy na og z ciekawoci, dla mody,
a przede wszystkim dla tych, ktrzy robi na tym wielkie pienidze - produce-
ntw i dealerw. Substancje psychoaktywne wkraczaj coraz gbiej w nasze
ycie. Ziciy si przepowiednie Aldousa Huxley'a z jego powieci "Nowy,
wspaniay wiat" - Stanach Zjednoczonych miliony ludzi wydaj codziennie
niemal 3 dolary na rodek antydepresyjno-pobudzajcy Protzin. Jego dziaannie
dziaanie niewiele rni si od dziaania caej gamy substancji okrelanych
mianem narkotykw - modyfikuje wydzielanie i aktywno neurotransmiterw.
Tylko skutek jest nieco inny, rzec by nawet mona, e bardziej zdradliwy.
Nie wspominajc ju o teinie, kofeinie i nikotynie, legalnych narkotykach,
na ktrych koncerny robi ogromne pienidze, wykorzystujc ludzkie saboci.
Tak samo jest z alkoholem. Wszystkie te substancje uzaleniaj, mniej lub
bardziej, i w rnym stopniu wpywaj niszczco na ludzki organizm.
Ale tak widocznie musi by - jedne narkotyki s legalne, a inne nie..

 

                           HALUCYNOGENY
                           
Poniej wymieniono w formie leksykonu wikszo istniejcych substancji
o dziaaniu halucynogennym (lub w inny sposb odurzajcym). Nie znalazy
tu miejsca typowe twarde narkotyki (opiaty, kokaina) oraz speedy z rodziny
amfetamin i jej podobnych, z tego prostego wzgldu, e zbyt duo ju ludzi
zgubio ich stosowanie. Te, ktre opisano, s zrnicowane pod wzgldem
uszkodze jakie wywouj w organizmie i psychice, cho ich stosowanie
nie wie si raczej z uzalenieniem od pierwszego czy drugiego razu,
jak to np. jest z "crackiem".
Naley jednak pamita, e rwnie rozszerzanie swojej wiadomoci ma
swoje granice i nawet "niewinnej" trawy nie mona przypala co tydzie.

<AVIOMARIN> to jeden z atwiej dostpnych rodkw odurzajcych; w dawce
 15-20 tabletek moe mie dziaanie halucynogenne, lecz pozostawia duego
 kaca i nie jest najzdrowszy.

<5-METOKSY-N-METYLOTRYPTAMINA> kolejna z szeregu pochodnych tryptaminy,
 w dziaaniu zbliona do <psylocybiny>. Zawarta w trawie Phalaris
 arundinaceae  (mozga trzcinowata), ktra ronie rwnie w Polsce. Rne
 albumy opisuj  j jako "traw trwa o wysokoci 1-3 m, rozogow,
 z szerokimi limi i du wiech, czsto czerwonaw". Spotka j mona
 w rowach, moczarach, nad brzegami wd. Warto zaznaczy, e rolina z tej
 samej rodziny - Phalaris canariensis to kanar, ktrego nasiona stosowane
 s jako pokarm dla ptakw.

<BANAN> pono zawiera jakie odurzajce zwizki w skrce, przy czym wana
 jest procedura jej preparowania, albowiem naley j przed spoyciem spali.
 Jeden z autorw ([18]) tumaczy to zawartoci w bananie serotoniny, ktra w
 wysokiej temperaturze na drodze dekarboksylacji przechodzi w <bufotenin>
 o psychoaktywnym dziaaniu.

<BANISTERYNA> patrz <harmina>

<BUFOTENINA> o budowie podobnej do <DMT>, rni si od niego posiadaniem
 grupy -OH w 5 pozycji piercienia benzenowego. Wystpuje w rolinie
 Piptadenia peregrina (wraz z <DMT>) i muchomorze cytrynowym (Amanita mappa).
 W dawce 50 mg doustnie wywouje po kilu minutach halucynacje trwajce 1-2 h.
 Towarzysz im zaburzenia ruchowe, linotok.

<BZ> (3-chinuklidynobenzylan) rodek wynaleziony na potrzeby wojska,
 zosta zastosowany w Wietnamie. Ma dziaanie silnie halucynogenne, pierwsze
 objawy pojawiaj si po ok. godzinie, po nastpnej czowiek jest cakowicie
 niewiadomy tego co si dzieje dookoa. Stan taki moe utrzymywa si do
 kilkunastu godzin.

<DITRAN> to mieszanina dwch pochodnych kw. fenyloglikolowego:
 N-etylo-3-pirolidylo-metylofenylo-cyklopentyloglikolanu i
 N-etylo-3-piperydylo-fenylocyklopentyloglikolanu, rwnie wynaleziona
 z przeznaczeniem militarnego wykorzystania. Ma dziaanie silnie halucyno-
 genne, trwajce nieraz do 24 h i cakowicie wyczajce delikwenta
 z otaczajcej rzeczywistoci. rednia dawka (doustnie) wynosi 5-15 mg,
 pierwsze objawy wystpuj po okoo godzinie.

<DMT> (dimetylotryptamina) - najpopularniejszy narkotyk z grupy pochodnych
 tryptaminy (do ktrych nale te DET - dietylotryptamina, DPT - dipropylo-
 tryptamina, <bufotenina>, <harmina> i <psylocybina>). DMT jest produkowane
 syntetycznie, ale po raz pierwszy wyizolowane zostao z roliny Piptadenia
 peregrina (wraz z <bufotenin>). Wystpuje te w korze i korzeniach drzewa
 Mimosa hostilis, z ktrych Indianie przygotowywali proszek "yurema".
 DMT dziaa po 30-40 min, powodujc zmany w percepcji i halucynacje.
 Jego nazw usysze mona w musicalu "Hair", jest take wspomniane w "Skrzy-
 nce demona" Kesey'a ([11]).

<DOM> patrz <STP>

<ECSTASY> patrz <MMDA>

<GAKA MUSZKATOOWA> czyli Myristica fragrans. Ktby podejrzewa, e w
 popularnej przyprawie do mis kry si moe co ciekawego? A jednak,
 o jej odurzajcym dziaaniu wspomina ju mistrz Verne w "20 tysicach mil
 podmorskiej eglugi". W gace zawarte s dwie substancje o dziaaniu
 psychoaktywnym - myrystycyna i elemicyna (w stosunku 3:1), jednak nie jest
 ich zbyt duo i mao kto zdoby si moe na poarcie, mimo paskudnego
 smaku, 3-4 gaek po ktrych mona cokolwiek poczu. Obie substancje
 s oparte na piercieniu fenolowym. Gaka nie ma dziaania halucynogennego,
 dopiero po wikszej dawce daje uczucie depersonifikacji i nieznonej
 lekkoci bytu :).

<HARMINA> (harmalina, banisteryna, Telepathin (f-ma Sandoz) ) alkaloid
 zawarty w rucie stepowej (Peganum harmala), rosncej w okolicach Morza
 rdziemnego i lianie Banistera caapi, z ktrej kolumbijscy Indianie
 przyrzdzaj napj ya-yoo, wykorzystywany w obrzdach religijnych.
 Wspomina o nim Witkacy w [1].
 Harmina w dawce 2-10 mg/kg masy ciaa wywouje halucynacje, uczucie
 koysania, take zmniejsza wraliwo na bl.

<IBOGAINA> (ibogina) alkaloid zawarty w korzeniach afrykaskiej roliny
 Tabernanthe iboga, ma dziaanie odurzajce, a w wikszych dawkach
 halucynogenne. By moe jest to korze "diabelskiej stopy" ktry odegra
 kluczow rol w jednym z opowiada o Sherlocku Holmesie.

<KONOPIE> indyjskie (Cannabis indica) to rolina z ktrej otrzymuje si
 szereg produktw o dziaaniu odurzajcym. Pierwszy z nich - marihuana, czyli
 popularna trawka, to wysuszone i zmielone licie konopii. Zawarto substa-
 ncji aktywnej konopii - THC (tetrahydrokannabinol) w marihuanie jest najni-
 sza (1-8%). Wicej 35-50% THC zawiera hasz, ktry jest ywic ze szczytw
 krzaka konopii. Po jego dodatkowym przetworzeniu otrzymuje si "charas",
 w ktrym zawarto THC siga 80-90%.
 Pod wzgldem chemicznym tetrahydrokannabinol jest wielowodorotlenowym
 alkoholem aromatycznym. Dawka skuteczna czystego THC wynosi 0.2-0.5 mg/kg
 masy ciaa. W rzeczywistoci nie zawsze jest tak samo. Najwikszy jest
 rozrzut w jakoci sprzedawanej marihuany, ale i haszyszem bywa rnie.
 THC powoduje stany odurzenia, podczas ktrych, w przeciwiestwie do alkoho-
 lowych, zachowuje si ca (no, prawie) jasno umysu. Nastpuje ogromny
 przypyw pomysw i najdziwniejszych skojarze. Charakterystyczna jest
 "zaraliwa" wesoo i inne dziwne objawy, jak np. nienasycony gd.
 Konopie, zaliczane do "soft-drugs", w Holandii zostay zalegalizowane,
 co miao przyczyni si do zmniejszenia uycia heroiny i kokainy. Nie
 uzaleniaj bardziej ni papierosy, chocia ich  regularne uywanie przez
 kilka lat nie przyczynia si szczeglnie do wzrostu IQ i komunikatywnoci
 takiego klienta. Acz, jak pisze Sienkiewicz w "Potopie", "w konopiach oleum
 si znajduje, przez co i w gowie jedzcemu go przybywa", uj si za nimi
 rwnie sam Czesaw Miosz w "Widzeniach nad Zatok San Francisco".

<LBJ> (chlorowodorek N-trimetylopiperydylobenzylu) halucynogen

<LSD-25> (nazwa f-my Sandoz, inne nazwy to Lysergamid (Spofa), Lysergid,
 Delysid, czy te swojsko "acid" - "kwas") pod wzgldem chemicznym
 najsynniejszy narkotyk XX w. jest dietyloamidem kwasu lizergowego.
 LSD jest otrzymywane syntetycznie, cho wystpuje w ladowych ilociach
 w trujcym sporyszu (jako ergometryna). Inn pochodn kw. lizergowego -
 amid (LSA) mona znale w rolinach pncych Rivea corymbosa, Ipomea
 tricolor (wilec trjbarwny) oraz w lianie zwanej przez Aztekw "olioliuqui".
 Z wilca, popularnej roliny ogrodowej zwanej Morning Glory, przyrzdzano
 w USA herbatk o dziaaniu nieco odurzajcym. LSA jest znacznie sabsze od
 LSD.
 Czyste LSD-25 to substancja krystaliczna, nierozpuszczalna w wodzie. atwo
 za to rozpuszczaj si jego sole (np. winian). Dawka skuteczna LSD jest
 niezwykle maa i wynosi ok. 0.002 mg/kg masy ciaa (czyli ok. 0.0015 grama
 na osob o redniej wadze 75 kg). W zalenoci od postaci (krysztaki lub
 opatek - bibuka nasczona roztworem LSD, ktr wkada si pod jzyk)
 dziaanie LSD rozpoczyna si po 15-60 min i moe utrzymywa od 2-10 godzin.
 To co dzieje si podczas odlotu jest na og rzecz bardzo indywidualn,
 halucynacje mog by przyjemne, mog te sta si koszmarem. Niezwykym
 przeyciem jest wzicie LSD przez kilka osb naraz. Mona wtedy pozna
 znaczenie okrelenia "wiadomo zbiorowa". Trafnie ujmuje to haso
 wymylone przez popularyzatora LSD - Timothy Leary'ego: "Drop out, turn
 on and tune in" czyli "odpadnij, wcz si i dostrj do innych".
 Jeszcze jednym fenomenem zwizanym z LSD jest zjawisko flashbacku - czyli
 odlotu ktry przychodzi samoistnie, nawet kilka miesicy po ostatnim
 uyciu "kwasu".
 Historia LSD-25 to temat, ktremu mona by spokojnie powici ca ksik.
 LSD zostao zsyntetyzowane na pocztku lat '60 przez chemika firmy Sandoz -
 Hoffmana, przy czym due nim zainteresowanie przejawiao wojsko (ze wzgldu
 na bardzo ma dawk skuteczn), ktre wczyo LSD do arsenau broni
 chemicznej. Rwnoczenie trafio ono do psychologa i wykadowcy akademickiego,
 wspomnianego ju Timothy Leary'ego. Zafascynowany niezwykymi moliwociami
 badania ludzkiego  umysu i osobowoci jakie dawao LSD, udostpnia je swoim
 studentom. Wkrtce LSD stao si przebojem, kultowym narkotykiem beatnikw,
 a potem hippiesw. Urzdzano wielkie flash parties, z ktrych jedno,
 zorganizowane w roku 1968 w Golden Gate Park zgromadzio ponad 15000 osb.
 ladem obecnoci LSD w kulturze tamtych czasw jest rwnie piosenka The
 Beatles "Lucy in the Sky with Diamonds", ktrzy wprawdzie wypierali si
 jakichkolwiek skojarze z tytyem, ale kto ich tam wie...

<MDA> (3,4-metylenodioksyamfetamina) halucynogen

<MESKALINA> (3,4,5-trimetoksyfenyloamina) znana te jako peyotl to alkaloid
 zawarty w kaktusie Anhalonium Lewinii (Lophophora Williamsi - echinokaktus
 Williamsa), ktry ronie na granicy Teksasu i Meksyku, wzdu Rio Grande.
 Jego waciwoci odkryli indianie Mescalero, ktrzy wytwarzaj z grnej
 czci pdu "talarki" ("mescal buttons"). Obecnie meskalina produkowana
 jest syntetycznie. W Polsce jest praktycznie niedostpna, a towar wciskany
 przez dealerw pod nazw meskaliny to na og LSD lub amfetamina.
 Sam kaktus jest do niepozorny: wielkoci 15-20 cm, szaro-ciemnozielony,
 bez kolcw, dyniowaty, poza meskalin zawiera jeszcze kilka innych alkaloidw -
 anhalonin, anhalonidyn, lofoforyn i pellotyn.
 Dawka skuteczna czystej meskaliny wynosi 250-400 mg, a dawka ok. 1 g moe
 by miertelna. Jej dziaanie objawia si po kilkunastu minutach zmianami
 percepcji, kolorowymi wizjami (pono z dwikiem stereo!) i trwa 1-2 h.
 Wedug jednej z hipotez fizjologiczny wpyw meskaliny na organizm polega
 na zakceniu funkcji ukadu enzymatycznego, co z kolei powoduje ograni-
 czenie iloci glukozy dostarczanej do mzgu. Podobne dziaanie i efekty
 mog mie godwki, asceza, medytacja czy umieszczenie w "wariackiej
 kpieli" opisywanej przez Lema w "Opowieciach o pilocie Pirxie".
 Jeli ju o literaturze mowa, to szczeglnie meskalin interesowali si
 A.Huxley ([9]), J.P.Sartre ([14]), E.Havelock i Witkacy ([1]). Fragment
 odnoszcy si do ksiki Huxley'a znale mona rwnie w "Outsiderze"
 Colina Wilsona.

<MMDA> (5-metoksymetylenodioksyamfetamina) rodek znany na rynku
 pod nazw  "Ecstasy".

<MUCHOMOR CZERWONY> (Amanita muscaria) zawiera szereg substancji o dziaaniu
 fizjologicznym - kwas ibotenowy, miscimol, muskazon i niewielkie iloci
 muskaryny, ktra jest prawdopodobnie odpowiedzialna za jego halucynogenne
 dziaanie. Muchomor by uywany przede wszystkim w obrzdach Lapoczykw i
 ludw Syberii, albo jako wywar, albo w postaci suszonego skrawka kapelusza.
 Cho nie mam pewnoci, czy nie byy to obrzdy (dosownego) jednoczenia
 si ze zmarymi :)

<PCP> (fencyklidyna) czyli "anielski py" (Angel dust) - rodek znieczulajcy
 (stos. w weterynarii), wynaleziony w 1926 roku. W wikszej dawce silny
 halucynogen  o trudnym do przewidzenia dziaaniu - moe wywoywa rwnie
 dobrze depresj, jak i agresj. Bardzo niebezpieczny narkotyk.

<PCPA> (p-chlorofenyloalanina) halucynogen

<PEYOTL> patrz <meskalina>

<PSYLOCYBINA> (fosforan 4-oksy-N,N-dimetylotryptaminy) i jej pochodna psylo-
 cyna (bez fosforu), czyli substancje aktywne popularnych "grzybkw"
 ("mushrooms"). Nazwa firmy Sandoz to "Indocybin". Zawarte w grzybach rodziny
 Psilocibae (cierniwki) - P. mexicana, astecorum, ceruleus, semperviva oraz
 Stropharia cubensis Earle (Syjam, Kamboda) i Conocybe siligineoides.
 Popularne rwnie i w Polsce.
 Jednorazowa dawka to kilkanacie grzybkw. Dziaania psylocybiny rozpoczyna
 si po 15-30 min halucynacjami itd.
 Bardzo podobne dziaanie ma <5-metoksy-N-metylotryptamina>.
 
<STP> (2,5-dimetoksy-4-metylo--metylofenyloetyloamfetamina) zwane rwnie
 jako DOM, silny halucynogen, wynaleziony na uytek wojska. Uywali go
 bohaterowie "Skrzynki demona" Kesey'a ([11]), wymieniony w "Hair"
 (przetumaczono to jako "borygo"!).
 Nazwa STP wzia si od nazwy znanego w Stanach dodatku do benzyny.Po jednym
 i po drugim mona odjecha z piskiem.

<THC> patrz <konopie>

<TMA> (3,4,5-trimetoksyamfetamina) halucynogen



                          MZG I NARKOTYKI
                          
Wiek XX przynis znaczcy postp w badaniach nad budow i funkcjonowa-
niem ludzkiego mzgu,co pozwolio wyjani take kwestie  dotyczce
mechanizmu dziaania rodkw odurzajcych na ukad nerwowy. Ustalono, e
cho informacja w neuronie ma charakter elektryczny,to jej przekazywanie
pomidzy poszczeglnymi komrkami realizowane jest na drodze chemicznej,
za porednictwem neurotransmiterw. Modyfikacja ich wydzielania i aktywno-
ci w zczu - szczelinie synaptycznej moe wywoa efekty "iskrzenia na
synapsach", jak  to  kto adnie nazwa.
Odkryto ponad  30  substancji wystpujcych w mzgu i biorcych udzia
w przekazywaniu impulsw. Pod wzgldem budowy chemicznej wszystkie mona
zaliczy do jednej z trzech kategorii:

    o  aminokwasw - do tej grupu nale kwas aspartaminowy i glutamino-
        wy (obydwa pobudzaj wymian impulsw), glicyna, kwas g-aminoma-
        sowy (o dziaaniu przeciwnym)
    o  pochodnych aminokwasw
    o  peptydw

Najbardziej  interesujce  z  naszego punktu widzenia zwizki to serotonina
(5-hydroksytryptamina) i dopamina (3,4-dihydroksyfenyloetyloamina) ze
wzgldu na charakterystyczn budow  chemiczn  -  pierwsza oparta jest na
heterocyklicznym piercieniu indolowym, a druga na benzenowym z doczonym
rodnikiem alkilowym. Znamienne, e zdecydowana wikszo narkotykw ma
budow bardzo zblion, a niekiedy s one wprost pochodnymi tych substancji.
Neurotransmiterem jest rwnie noradrenalina, rnica si od adrenaliny
brakiem jednej grupy metylowej i majca odmienne dziaanie na organizm.
    Niewtpliw sensacj ostatnich lat byo odkrycie w mzgu receptorw
zwizkw o dziaaniu analogicznym do morfiny. Istotnie, okazao si, e mzg
produkuje takie substancje (enkefaliny i endorfiny). Bior one udzia
w hamowaniu uczucia blu i pod wzgldem chemicznym s peptydami zoonymi
z piciu na og aminokwasw. [2,3]



                            LITERATURA
                            
Odnoniki do literatury umieszczone s w tekcie w nawiasach kwadratowych,
jeli ktra z poniszych pozycji szczeglnie zajmuje si danym zagadnieniem.
Reszta traktuje problem narkotykw bardziej wszechstronnie.

[1]  S.I.Witkiewicz "Narkotyki.Niemyte dusze." 
[2]  Jakubke,Jeschke "Aminokwasy,peptydy,biaka" 
[3]  Johnson,Rayle,Wedberg "Biology - an introduction" 
[4]  S.P.Petrovi "Narkotyki i czowiek" 
[5]  Jaroszyski "Leki psychotropowe" 
[6]  Thille,Zgirski "Toksykomanie" 
[7]  A.Stankowski "Narkomania" 
[8]  C.Cekiera "Toksykomanie" 
[9]  A.Huxley "Drzwi percepcji.Niebo i pieko" 
[10] K.Kesey "Lot nad kukuczym gniazdem" 
[11] K.Kesey "Skrzynka demona" 
[12] J.Mowszowicz "Roliny trujce" 
[13] NaGos 9-10/93 (Krakw wyd. "m")
[14] J.P.Sartre "Wyobraenia"
[15] C.Baudelaire "Sztuczne raje. Traktat o winie, opium i haszyszu"
[16] John Smythies "The Mescalin Phenomene" w "The British Journal for the
     Philosophy of Science" vol.III, luty 1953
[16] K.Kesey "Jaskinie"
[17] red. "1000 sw o chemii i broni chemicznej"
[18] Michael Gossop "Narkomania. Mity i rzeczywisto"
